Entis localis de sa Sardìnnia. S’Arreforma regionali no difetat de fantasia

Arreforma de is entis localis sardus

Cida passada su Consillu regionali at aprovau s’arreforma de is entis localis de sa Sardìnnia. Sa carrera po arribai a su votu finali no est stètia fatzili. De candu sa Giunta regionali at presentau sa proposta sua nc’est bòfiu prus de un’annu po arribai a votai sa lei. Chi est diferenti meda de sa proposta, ca sa matessi majoria de su consillu dd’at mudada po mori de unus cantu de emendamentus -sa minoria at votau contras -. De aici at circau de acuntentai a totus, ca in is mesis passaus funt bessidas a pillu is ideas e is propostas prus stravanadas de sìndigus, consilleris regionalis, sindacaus, assòtzius diferentis.

Sa Giunta no est torrada agoa asuba de una pariga de cosas: is Provìncias depiant sparessi, po primu cussas regionalis – annuddadas in su 2012 de unu referendum – e si depiat fai sceti una Tzitadi Metropolitana – Casteddu – e no duas, o una manna indiritura comenti a totu sa Sardìnnia.

Casteddu at a diventai Tzitadi Metropolitana impari a àterus 16 comunus lacanantis – Assèmini, Cabuderra, Ceraxius, Dèximu Mannu, Maracalagonis, Paùli, Pula, Cuartu Sant’Aleni, Cuartùcciu, Santu Perdu, Sarrocu, Sestu, Sètimu, Sìnnia, Su Masue e Uda.
Sa Tziitadi Metropolitana – cun su sìndigu de Casteddu chi at a essi sìndigu metropolitanu – podeus nai chi at a tenni is funtzionis de una provìncia. Ma sa cosa de importu est chi at a riciri unus cantu de finantziamentus.

Sparessint pustis casi cuàturus annus is provìncias regionalis nàscias in su 2005 e annuddadas in su 2012 po mori de unu referendum. Is territòrius de custas provìncias, (Caddura, Ollastra, Meurreddia, Igresienti, Campidanu de Mesu) torrant a is provìncias stòricas, chi ant a abarrai in pei finas a s’annuddamentu de issas puru, chi s’at a depi fai cun leis de su Stadu italianu. Sa Provìncia de Casteddu perou, sparessit giai de immoi, ca in Casteddu nc’at a essi sa Tzitadi Metropolitana. Ita fini ant a fai duncas is comunus de is Provìncias de su Campidanu de Mesu e Meurreddia – Igresienti, impari a is comunus de s’ex Provìncia de Casteddu chi no ant a fai parti de sa Tzitadi Metropolitana? Ant a intrai in una provìncia noa, sa “Provìncia del Sud Sardegna”, chi nascit immoi e at a morri in su benidori impari a is àteras provìncias stòricas.
Is Provìncias de Tàtari, Aristanis, Nùgoro e de su “Sud Sardegna” ant a tenni prus pagu de poderis e de funtzionis de immoi, is prus importantis pertocant is scolas e is bias.

Is entis localis chi ant a arremudai is provìncias e ant a liai is funtzionis insoru ant a essi is Unionis de is Comunus. Custa cosa dda bòfia in dònnia manera s’ANCi Sardìnnia, s’assòtziu de is comunus sardus.

Totus is comunus ant a depi fai parti de un’Unioni, bogaus cussus chi faint giai parti de sa Tzitadi Metroplitana e is Tzitadis de Mesu, chi ant a essi is comunus cun prus de 30.000 abitantis e ant a liai, comenti is Unionis, is funtzionis de is Provìncias. Ant a essi Tzitadis de Mesu Terranoa, Nùgoro e Aristanis. Cuartu, chi tenit prus de 30.000 abitantis, abarrat a foras de custa chistioni, poita ca at a fai parti de sa Tzitadi Metropolitana. S’Alighera, àtera tzitadi cun prus de 30.000 abitantis invecis at a intrai in un’àteru enti nou, s’Arretza metropolitana de Tàtari

Custa novidadi, bòfia de sa majoria de centru – manca in Regioni, est nàscia po cuntentai Tàtari, chi boliat una Tzitadi Metropolitana sua po no essi de mancu de Casteddu. In sa lei d’arreforma s’arretza est un’Unioni de Comunus cun prus poderis, ma a sa fini cun un’emendamentu de s’ùrtima ora, su Consillu regionali cun unu giru de fueddus dd’at donau s’agualamentu a sa Tzitadi metropolitana po ddi permiti de liai is matessis finantziamentus. In s’Arretza Metropolitana, cun Tàtari e S’Alighera ant a intrai Portu Turre, Sossu, Sènnaru, Istintinu e Casteddu Sardu.

Su Consillu regionali at circau de acuntentai puru su Meurreddia – Igresienti: Crabònia e Igrèsias, chi s’ant a poni in pari, ant a podi fai un’Arretza Urbana.

Certamenti s’arreforma de is entis localis no difetat de fantasia: nàscia po annuddai is provìncias e po tenni prus pagu entis, invècias nd’at fatu unus cantu de nous, po no lassai nisciunu agoa. Tocat a biri chi, cuntentus is polìticus, ant a essi cuntentus is tzitadinus puru, disigiosus de prus pagu de burocratzia, chi invecis cust’arreforma parit ammanniai. Tocat a biri puru chi una lei de aici at a podi funtzionai.

de Massimiliano Meloni